Bij een lezing over iconen viel het woord ‘palladium’ als ‘beschermicoon van een stad’. Een palladium is volgens Van Dale inderdaad ‘iets dat de veiligheid enz. van een staat, een recht enz. waarborgt’. Dat kan een icoon zijn, maar ook een god of godin, een heilige of een engel.

Het oorspronkelijke Palladium, met een hoofdletter, was een houten beeldje van de godin Pallas Athene. Volgens de overlevering was dat beeldje in Troje uit de hemel gevallen en zolang het zich binnen de muren van die stad bevond kon niemand de stad innemen.
Toen de Grieken aan het eind van de Trojaanse oorlog dankzij de list met het houten paard de stad binnen waren gekomen, hadden Odysseus en Diomedes het Palladium gestolen, waarna de stad inderdaad viel. Over wat er daarna met het beeldje is gebeurd zijn verschillende verhalen in omloop. De Romeinen waren er in ieder geval van overtuigd dat Aeneas het had meegenomen toen hij met zijn vader Anchises en zijn zoontje Ascanius Troje ontvluchtte en Rome stichtte. Zo kwam het in Rome terecht en daar werd het zorgvuldig bewaard in de tempel van Vesta.

Gaandeweg kreeg palladium daarmee de bredere betekenis van iets wat de veiligheid van een stad of staat waarborgt. Dat konden iconen zijn zoals In het Byzantijnse rijk, of beschermheiligen, ook wel patroonheiligen genoemd, in de katholieke kerk. Zo is Laurentius van Rome de beschermheilige van Rotterdam en Nicolaas van Myra van verschillende havensteden, onder meer Amsterdam.

Toen ik op ging zoeken wie de beschermheilige was van Delft (waar ik woon) en van Beverwijk (waar ik geboren ben), vond ik het antwoord op een lijst van plaatsen in Nederland met hun patroonheiligen. De beschermheilige van Beverwijk blijkt Agatha van Sicilië en die van Delft Hippolytus van Rome. Geen van beiden staat in de top-10 van patroonheiligen. Daarin staat Sint Maarten op één.

Naast stedenbeschermer is palladium ook een scheikundig element, een zacht en pletbaar zilverwit metaal dat in dezelfde groep van het periodiek systeem zit als nikkel en platina. Het heeft atoomnummer 46 en het symbool ervoor is Pd. Het wordt gebruikt als katalysator in verschillende reacties en er worden sieraden van gemaakt. De ontdekker ervan, de Engelse chemicus William Hyde Wollaston (1766-1828) noemde het naar een kort daarvoor ontdekte asteroïde, Pallas, oftewel Pallas Athene, dezelfde godin die model stond voor het oorspronkelijke Palladium.