Ik heb twee beeldjes die vaak model hebben gestaan voor ‘werkjes’. Het zijn de ‘dikke denker’, die vooral als abstracte vorm vaak terugkomt, en de ‘kleine denker’, die bij verschillende belichtingen intrigerende schaduwen wierp. Maar nu is mijn kleine denker kapot: hij heeft zijn hoofd verloren.

Beide beeldjes hebben/hadden een vaste plaats op een kast in de slaapkamer,  waar ze in een rotsenlandschap staan van brokken gesmolten glas. Daar heb ik ze vaak met behulp van een schemerlamp vanuit verschillende richtingen belicht en in verschillende posities ten opzichte van elkaar gefotografeerd als voorbereiding voor verdere bewerkingen.

Als voorbeeld van die bewerkingen staan hieronder een potloodtekening waarin het licht op de kleine denker valt en een zentangle weergave met fineliner van een van de schaduwfoto’s. Een aantal andere resultaten staat op een bladzijde van mijn website AdelaarArt en van sommige oudere heb ik zelfs een fotoboek gemaakt met de tekeningen en schilderijen uit 2020 en 2021. Uit die jaartallen is af te leiden dat ik voornamelijk tijdens corona aan dit project heb gewerkt, al maak ik af en toe nog een nieuw werkje.

Hoe de beeldjes ooit in mijn bezit zijn gekomen weet ik niet meer, al staat me vaag bij dat in ieder geval de dikke denker een vakantiesouvenir is geweest, maar welke vakantie en waarheen? Toen ik een poging deed dat met google te achterhalen leverde dat geen resultaat op. Wel kwam ik naast de onvermijdelijke Denker van Rodin allerlei andere inspirerende beeldjes van denkers tegen. Ik overweeg dan ook dit project een vervolg te geven.

Maar nu is het hoofd van de kleine afgebroken toen ik hem, misschien wat onbehouwen, een andere plaats in het landschap wilde geven. Ik ga zeker proberen het er zorgvuldig weer op te plakken, maar als dat niet lukt dan heb ik ‘altijd de foto’s nog’, zoals in de afsluiting van het satirische tv-programma ‘Dat was het nieuws’ altijd geruststellend wordt gezegd.

In april schreef ik dat ik mijn balkon ‘zomerklaar’ had gemaakt en nu, begin juni, hangen en staan de bakken er kleurrijk bij. De planten lijken zich er thuis te voelen. Missie geslaagd, al blijft het opletten om ze op tijd water te geven, maar ook weer niet te veel. Intussen let ik er speciaal op hoe het met mijn eik gaat.

Eiken werden door voorchristelijke bewoners van West-Europa vaak als een heiligdom gezien. Ze symboliseren waardigheid, wijsheid en de verbinding tussen hemel en aarde, en kunnen gemakkelijk tweehonderd jaar oud worden. Zo oud is mijn kleine eikje bij lange na nog lang niet, maar ik hoop  dat hij het balkonleven een paar jaar volhoudt. Inmiddels heeft hij vier stevige bladeren, en een veelbelovende knop. Als hij het balkon en de bloempot ontgroeid is moet ik hem waarschijnlijk laten adopteren door iemand met een tuin.

Begin juni 2023 staan niet alleen de bloemen op het balkon er goed bij, maar ook de planten binnen. Drie jaar geleden heb ik een blogstukje geschreven over de Sansevieria’s in nood. Die hadden toen in het najaar te lang buiten op het balkon gestaan en waren er niet goed aan toe. Sindsdien mogen ze binnen blijven en dat heeft geholpen. Ze zijn helemaal bijgekomen, en meer dan dat: sommige bloeien zelfs! Niet kapot te krijgen, die naamgevers van dit blog😉.

Niet alleen de sansevieria’s doen het goed binnenshuis. Ook andere mee verhuisde planten bevalt het hier kennelijk. Aanvankelijk vreesde ik dat mijn oude varen langzaam weg zou kwijnen, maar afgelopen maand kwam er plotseling een compacte bundel uit die zich razendsnel ontwikkelde tot nieuwe takken met verse blaadjes. Letterlijk ontwikkelde, want elk blad begint opgekruld. Mooi om te zien!

Twee andere kamerplanten deden het van het begin af aan al goed. Zij gedijen op hun vaste plekje waar het licht is zonder rechtstreeks zonlicht. En dagelijks een slokje water krijgen.

De biefstukplant waarover ik in december 2020 heb geschreven heeft het helaas niet overleefd.

In Papyrus, het verenigingsblad van de Vrienden van de Delftse Botanische Tuin, kwam ik in een artikel over Tulpomanie^*) de term stinsenflora tegen. Over de tulp en andere vroeg bloeiende bolgewassen, zoals sneeuwklokje, narcis en krokus, die in de zeventiende eeuw vanuit het Midden-Oosten geïntroduceerd werden, merkt de auteur op: ‘De waardering voor deze exoten was groot, ze vormden de nu als zeer bijzonder geziene stinzenflora.’

Dat woord kende ik niet. Stinsenflora blijkt de benaming voor ‘plantensoorten die speciaal worden aangetroffen op terpen waar een stins heeft gestaan, bij oude boerderijen, op kerkhoven e.d.’ En een stins is een versterkte adellijke woning in Friesland, ‘stenen huis’. Het lemma stinsenplant op Wikipedia op Wikipedia verduidelijkt het verband van die huizen met stinsenflora: ‘planten die van oorsprong in een regio alleen als ingevoerde sierplantensoort voorkwam in landgoederen, boerenhoven, pastorietuinen en dergelijke, en zich daar handhaafden of verwilderd zijn.’

De spelling varieert overigens: soms wordt het met een s geschreven en soms met een z. Ook dat wordt uitgelegd in Wikipedia: ‘Het meervoud van stins wordt uitgesproken met een z. Het woord is in dit opzicht te vergelijken met grens – grenzen en niet met mens (vroeger: mensch) – mensen. De spelling met een z wordt erkend sinds 2015.’ Volgens het Groene Boekje mag het inderdaad allebei.

De term wordt gaandeweg ook buiten Friesland gebruikt: na 1950 ook voor de planten in Groningen en Utrecht. Hij was oorspronkelijk afgeleid van ‘stinsblomkes’ zoals ze in de Friese volksmond werden genoemd, maar tegenwoordig wordt de benaming ook gebruikt voor de ‘börgbloumkes’. Een borg is de Groningse variant van een stins.

De Friese vereniging voor natuurbescherming It Fryske Gea verzorgt onder meer een website, de stinzenfloramonitor, met allerlei wetenswaardigs over deze planten en een kalender wanneer ze in bloei staan bij de uiteenlopende stinsen, borgen en staten in het noorden van het land. Het seizoen loopt van februari tot medio mei en is inmiddels afgelopen.

Volgend jaar zijn die plaatsen van dit groene erfgoed vast weer ‘een waar lustoord met bloeiende stinsenplanten’. Ook dichter bij huis kunnen we in het vroege voorjaar genieten van bloemrijke plantsoentjes en bermen. Ik weet niet of dat officieel stinsenflora zijn, zonder een deftig landhuis in de buurt, maar deze lentebloeiers zijn dus ook tot Zuid-Holland doorgedrongen.

*) ‘Tulpomanie’, Daan Hallewas, Papyrus, voorjaar 2023, p 10-11.

Bij de boeken die ik uit de kast haalde voor mijn blog over Humpiedumpie waren er ook een paar over  raadselrijmpjes en raadselversjes. Humty-Dumpty stond daar niet in, maar wel een heleboel andere, uiterst flauwe rijmpjes, van het kaliber: ‘Het is een huis vol eten, maar de deur is zij vergeten.’ Inderdaad, dat is net zoals bij de Humpty-Dumpty-klassieker een ei. Gelukkig staan de oplossingen achterin het boek, want sommige lijken me enigszins gedateerd. Zo is van ‘Laat zien dat je slim bent en zeg op, wie loopt er altijd op zijn kop?’ het antwoord ‘de spijkers van de schoen’. Bestaan die nog, schoenen waarvan de zool met kleine spijkertjes wordt vastgezet?

Bij een korte zoektocht naar raadselrijmpjes en -versjes op internet kwam ik eerst terecht op een site voor kinderen waar werd uitgelegd wat het zijn: ‘Een raadselrijm is een soort gedicht. In het gedicht staat een raadsel dat je moet oplossen.’ Het voorbeeld dat daarbij stond snapte ik gelukkig wel:

Op een site voor senioren staan maar liefst meer dan dertig raadselversjes, bijvoorbeeld nummer 21:

Op internet zijn veel meer raadsels te vinden, maar de meeste rijmen niet. Raadsels zijn in de cultuur al een oud verschijnsel, zoals in de Griekse mythe over Oedipus die het – niet-rijmende – raadsel van de sfinx oplost: ‘In de morgen loopt het op vier voeten, ’s middags op twee en ’s avonds op drie.’

Voor rijmende ‘literaire’ raadsels kwam ik uiteraard terecht bij De Hobbit van Tolkien (vertaling Max Schuchart). Het opgeven en oplossen van raadsels  is onderdeel van de hobbitcultuur. In het hoofdstuk ‘Raadsels in het donker’ zijn de griezel Gollem en hobbit Bilbo Balings verwikkeld in een ‘raadselwedstrijd’ op leven en dood. Een van de raadsels die Bilbo aan Gollem voorlegt is:

Zonder deksel, scharnieren of slot bevat
Dit doosje niettemin een gouden schat.

Na heel lang nadenken weet Gollem op de valreep het antwoord: “’eiersen!’ siste hij. “Eiersen is het!”

[Antwoord op het raadsel van de sfinx: de mens. In de morgen van zijn leven kruipt hij op handen en voeten. In de middag van zijn leven loopt hij op zijn twee voeten. En in de avond van zijn leven loopt hij met twee benen en een stok.]

De temperatuur is nog wat aan de lage kant, maar nu het bijna mei is, werd het tijd om mijn balkon ‘zomerklaar’ te maken. De winterviooltjes waren inmiddels nagenoeg aan hun eind en van de andere plantjes had de helft het niet overleefd. Dat kwam waarschijnlijk door de regen, want echt koud is het deze winter niet geweest.

Dus reed Anita me in de auto met een paar grote tassen (en vergezeld van een klein hondje) naar kwekerij De Bloeiende Kas in Delfgauw. Daar stonden lange rijen met perkplanten die ook op een balkon tot hun recht kunnen komen. Gelukkig was op bordjes vermeld hoe groot ze konden worden. Ik had niet meer dan een vaag plan in mijn hoofd welke planten ik wilde hebben en ben vooral afgegaan op de kleur en het formaat. We laadden een boodschappenkar vol uiteenlopende planten over in de tassen en namen ook een grote zak met veertig liter aarde mee. Thuis gingen we meteen aan de slag.

In een van de bloemloze bakken, waar nog wel aarde in zat, kwamen we een verrassing tegen. In een hoekje stond een klein sprietje, dat we niet thuis konden brengen. Dat hebben we voorzichtig uitgegraven, en de spriet bleek ontsproten aan een eikel! Hij heeft nu in een eigen bloempotje en krijgt deze zomer extra aandacht (en water). Ik ben benieuwd of en hoe dit sprietje zich gaat ontwikkelen. Dat het een echte eik wordt zal ik niet meer meemaken, maar de eerste stappen in die richting misschien wel.

Nu is mijn balkon klaar voor de zomer. Er hangt een bak met afrikaantjes en een met begonia’s. Verder zijn er een paar bakken met mooie planten waarvan ik de naam helaas al kwijt ben. En dit jaar heb ik het eindelijk aangedurfd om ook een paar geraniums te kopen. Ze hebben zulke mooie kleuren! De sansevieria’s blijven ook dit jaar weer binnen.