Onze uitvoering van de Messiah van Händel was een succes. De kerk was vol en het publiek enthousiast. Zoals gebruikelijk had iedereen een programmaboekje gekregen met de tekst en achtergrond van het werk en informatie over de solisten. Bij het verhaaltje over de tenor (Vincent Lesage) las ik:  ‘…leidt zijn eigen ensemble Querelles in 17^e-eeuwse protestantse figuraalmuziek’. Wat is figuraalmuziek vroeg ik me toen af, want die term was ik nog nooit  tegengekomen.

Volgens Van Dale is figurale muziek versierde contrapuntische muziek (uit de middeleeuwen), waarbij verschillende ritmes door elkaar lopen’. Voor de verandering keek ik nu ook eens in Ensie, een soort online bibliotheek met woordenboeken en encyclopedieën, waar je kunt zoeken in meer dan tweeënhalf miljoen begrippen. Een daarvan is inderdaad figuraalmuziek. Verschillende bronnen geven definities van figuraalmuziek of figurale stem, zoals: ‘muziek met noten van verschillende duur’, ‘meerstemmige, contrapuntische muziek gekenmerkt door figuren of versieringen’ of ‘de stem die de hoofdmelodie versiert’, ‘de stem die de cantus firmus of de hoofdmelodie vergezelt en versiert’.

Vaak wordt figuraalmuziek in de definitie tegenover koraalmuziek geplaatst, een tegenstelling die ik eerst niet goed begreep. De koralen van Bach blijken ondanks hun naam in feite geen koraalmuziek, maar figuraalmuziek. De hoofdmelodie is het oorspronkelijke koraal, of zoals Het Groot woordenboek der Nederlandse taal het zegt: koraalmuziek is kerkmuziek, met ‘eene hoogst eenvoudige, alleen uit heele of hoogstens heele en halve tonen bestaande melodie, die tegenwoordig genoegzaam alleen tot het Protestantsche kerkgezang wordt gebezigd’.

Over deze evolutie van het begrip koraal staat iets in het online artikel ‘Luther en de muziek van de reformatie’ op de Belgische site Stretta: ‘In de zestiende eeuw werd in het protestants taalgebruik de hymnemelodie, de cantus firmus, koraal genoemd. […] Sinds de achttiende eeuw werd dan binnen het protestantisme, het kerklied (melodie en tekst) algemeen koraal genoemd. Ook de finale strofe in Duitse cantaten en oratoria omschreef men als “Choral”.’

Op YouTube zijn natuurlijk talloze voorbeelden van deze muziek te vinden. Hier is een link naar de video’s van het in het programmaboekje genoemde Ensemble Querelles. Het is hoe dan ook gewoon mooie oude meerstemmige muziek.