Het woord ‘vignet’ kende ik als een soort exemplarisch symbool, zoals de betekenis in de opmerking ‘Van Moof was in meer opzichten een vignet voor een veranderende tijd’^*. Daarnaast las ik onlangs over een of andere componist die een aantal vignetten had geschreven. Het woord heeft dus verschillende betekenissen. Van Dale noemt er zes, met degene die ik kende als tweede.

De eerste betekenis is ‘boekversiering’. Dan is het een bibliografische term voor een ‘typografisch ornament dat een scheiding aangeeft tussen hoofdstukken of andere tekstonderdelen’. Vignet is afkomstig uit het Frans als verkleinwoord van vigne (wijnstok), want zo’n gestileerde versiering stelt vaak een bebladerde tak van een wijnstok voor.

Een ‘vignet’ is daarnaast ook de term voor een sticker die dient als bewijs dat je in het bezit bent van een bepaalde vergunning, bijvoorbeeld om in het buitenland toegang te hebben tot het verkeersnetwerk (wegen, bruggen en tunnels).

Bij de vignetten die de componist schreef gaat het echter waarschijnlijk om de zesde betekenis van vignet in Van Dale: ‘zeer kort verhaal’. In het Algemeen letterkundig lexicon (in dbnl) staat dat ‘vignet’ in de literatuurstudie ook wordt gebruikt voor ‘een kort tafereel waarin een personage of bepaalde locatie op treffende wijze getypeerd wordt. Het kan gaan om een korte onafhankelijke tekst (bijv. een kortverhaal) of om een semi-autonoom onderdeel van een langere tekst, maar in beide gevallen is de bijdrage tot de plot ondergeschikt aan sfeerschepping en beschrijving.’ Die composities zijn dus korte sfeerstukjes.

Vignetten als korte beschrijvende schets worden ook gebruikt bij onderzoek: de vignettenmethode. De vignetten zijn hierbij kaartjes  waarop aan de hand van verschillende kenmerken een situatie wordt beschreven. Ondervraagden krijgen een aantal van deze vignetten voorgelegd en moeten dan een rangorde aangeven voor de beschreven situaties.

De twee overige betekenissen zijn ‘passe-partout voor het maken van afdrukken met vervloeiende omtrek’, een technische term uit de fotografie, waar vignettering het afnemen van de helderheid in de hoeken van een afbeelding of foto ten opzichte van het midden is. En tot slot wordt ook een ‘versiering in borduurwerk op zakdoeken e.d.’, een vignet genoemd.

* De Groene van 27/7/2023 in de rubriek Het Einde